Portekiz’de 2023 yılı kripto varlık vergilendirmesi

Portekiz’de kripto varlık vergilendirmesine 2023 yılı genel bakışı

Portekiz’de kripto varlıkların vergilendirilmesine ilişkin yıllar süren belirsizliğin ardından Portekiz Parlamentosu, 1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girecek özel bir vergi rejimini kabul etti; ancak bu rejimin uygulanması, piyasadaki kripto varlık türleri hakkında belirli bir bilgi birikimi gerektirecektir.

Genel olarak, ilgili gelir aşağıda açıklandığı şekilde sermaye geliri (Portekiz Kişisel Gelir Vergisi Kanunu – “IRS Kanunu” – E Kategorisi), değer artış kazancı (IRS Kanunu G Kategorisi) veya serbest meslek kazancı (IRS Kanunu B Kategorisi) olarak nitelendirilecektir:

• E Kategorisi – Kripto varlıklara yapılan ve herhangi bir kripto transferi içermeyen pasif yatırımlardan itibari para (fiat) olarak elde edilen getiriler %28 sabit oranla vergilendirilecektir.

Bu kural, gelirin başka bir kategoriye girmediği durumlarda uygulanacak genel (varsayılan) kuraldır.
Bununla birlikte, kripto varlıklar ücret (IRS Kanunu A Kategorisi) veya serbest meslek kazancı (IRS Kanunu B Kategorisi) ya da ayni olarak ödenebilecek başka bir gelir kategorisi niteliği taşıdığında, bizzat ödemenin kendisi olarak (itibari para yerine) da alınabilir ve buna göre vergilendirilir.

• G Kategorisi – 365 günden kısa süre elde tutulan kripto varlıkların itibari para karşılığında satışı halinde değer artış kazancı %28 sabit oranla vergilendirilecek; gelirin, toplulaştırma (aggregation) seçeneğini kullanan bir Portekiz vergi mukimi tarafından elde edilmesi halinde ise %14,5 ile %53 arasında değişen artan oranlı tarifeler uygulanacaktır.

Ancak “yatırım/menkul kıymet token’ları” menkul kıymetlerle eş tutularak bu şekilde vergilendirilecek ve 365 gün kuralına tabi olmayacaktır. Ayrıca değer artış kazancının, Avrupa Ekonomik Alanı (“AEA”) dışında mukim bir mükellef tarafından elde edilmesi veya böyle bir kuruluş tarafından ödenmesi ya da Portekiz ile arasında Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (“ÇVÖA”) veya vergi amaçlı bilgi değişimini öngören başka bir çok taraflı ya da ikili anlaşma bulunmayan başka bir devlet veya yetki alanıyla ilgili olması halinde de 365 gün kuralı uygulanmayacaktır.

• B Kategorisi – Madencilik dahil kripto varlık ihracına veya mutabakat mekanizmaları aracılığıyla kripto işlemlerinin doğrulanmasına ilişkin faaliyetler, itibari para karşılığında olsa dahi, %14,5 ile %53 arasında değişen artan oranlı tarifelerle vergilendirilecektir.
Madencilik faaliyetlerinden elde edilen gelire %5, bunların satışına ise %85 oranında sabit gider varsayımı uygulanacaktır; örneğin mükellefin 1.000 € gelir elde etmesi halinde, ilk senaryoda yalnızca 950 €, ikinci senaryoda ise 150 € üzerinden vergilendirilecektir; bununla birlikte serbest meslek faaliyetinin sona erdirilmesi, kripto varlıkların satışıyla eş tutulmaktadır.

Ortak kurallar

Kripto varlıkların kripto varlıklarla takası halinde, örneğin G veya B Kategorisi kapsamında, vergilendirme satış anına ertelenecek ve iktisap değerinin belirlenmesinde “ilk giren ilk çıkar” (“FIFO”) kuralı uygulanacaktır; yani satılan kripto varlık, en uzun süre elde tutulan varlık olarak kabul edilecektir. Vergi cennetlerinde doğmadıkça, değer artış zararları kazançlardan mahsup edilmeye devam edebilecektir.

Ayrıca Portekiz’de vergi mukimliğinin sona ermesi halinde, mükellefin tüm kripto varlıkları üzerinden, satış yapılmış gibi aynı koşullarla %28 oranında bir “Çıkış Vergisi” (Exit Tax) uygulanacaktır: G Kategorisi kapsamında, piyasa değeri ile FIFO yoluyla belirlenen iktisap değeri arasındaki fark üzerinden.

Kripto varlık bağışları Imposto do Selo (Portekiz damga vergisi) kapsamında %10 oranında; hizmet sağlayıcılar tarafından veya onların aracılığıyla kripto işlemlerine ilişkin olarak tahsil edilen ücretler ise %4 oranında vergilendirilecektir; her iki durumda da vergi, işlem değeri üzerinden ve işlemlerin Portekiz topraklarında gerçekleştiği kabul edildiğinde uygulanır. Eşler, hayat arkadaşları, üstsoy ve altsoy arasındaki bağışlar ile 500 €’nun altındaki tüm bağışlar ilk vergiden muaftır.

Son olarak NFT’ler (“Non-Fungible Tokens” – değiştirilemez token’lar) vergilendirme kapsamı dışında tutulmaktadır; ancak bu istisna yalnızca gerçekten değiştirilemez, yani benzersiz nitelikteki token’lar için geçerlidir. Bu durum bazı nitelendirme anlaşmazlıklarına yol açabilir; zira açıklandığı üzere vergilendirme rejimi NFT’ler ile yatırım/menkul kıymet token’ları arasında ve bunlar ile fayda (utility) token’ları ve/veya emtia/para/ödeme token’ları arasında farklılık göstermektedir.

Bununla birlikte yeni rejim, somut olaya uygulanabilecek herhangi bir ÇVÖA’nın uygulanmasını engellememektedir; ancak yurt dışında doğan taşınır (kişisel) mallara ilişkin değer artış kazançlarının, Portekiz vergi mukimi tarafından elde edildiğinde kaynakta vergilendirilebilmesi nadir olduğundan, bu kazançların Alışılmış Olmayan Mukim (“NHR”) rejimi kapsamında Portekiz’de vergiden muaf tutulması pek olası değildir.

Yeni rejimde dikkate alınması gereken en önemli hususlardan biri, varlık ve gelir türünün doğru nitelendirilmesinin vergilendirmenin belirlenmesinde belirleyici olacağıdır.

Yeni rejimin NHR rejiminin ve belirli koşullar altında uygun kişilerin kripto varlıklardan veya kripto varlıklar şeklinde elde ettikleri gelirler bakımından avantaj sağlamaya devam edebilecek “Programa Regressar” programının uygulanabilirliğini değiştirmediği dikkate alındığında, Portekiz’in imzaladığı ve bazıları kara listedeki yetki alanlarıyla akdedilmiş çeşitli ÇVÖA’ların olası uygulanabilirliği de önem taşıyacaktır.

Tüm nüanslarına rağmen yeni rejimin getirdiği hukuki belirlilik memnuniyetle karşılanmalıdır; ancak Portekiz’de ikamet ederken dünya genelinde kripto varlık geliri elde edilmesi halinde ve Portekiz kaynaklı sayılan kripto varlık geliri elde eden vergi mukimi olmayan kişiler bakımından uygun vergi danışmanlığı alınması her zaman tavsiye edilir.